Phòng khám chuyên khoa Hiếm muộn & Sản Phụ khoa LIFE by Dr. Pat · Số giấy phép 10102004165

ERT: Xét nghiệm khả năng tiếp nhận của niêm mạc tử cung

Xét nghiệm khả năng tiếp nhận của niêm mạc tử cung (ERT): cách thực hiện, ai nên làm và những hạn chế

Xét nghiệm khả năng tiếp nhận của niêm mạc tử cung (Endometrial Receptivity Test)

Diploma in Gynecologic Endoscopic Surgery, MClinEmbryol,
AEFOG-EBCOG., EFRM-ESHRE/EBCOG.

Để một bệnh nhân hiếm muộn có được em bé như mong đợi, có ba yếu tố thật sự quan trọng:

  1. Tử cung bình thường. Cấu trúc phải bình thường, tức là cả hình dạng buồng tử cung lẫn lớp cơ tử cung bao quanh và nâng đỡ buồng tử cung. Chức năng của niêm mạc tử cung cũng phải sẵn sàng tiếp nhận phôi (niêm mạc tử cung có khả năng tiếp nhận – receptive endometrium).
  2. Phôi bình thường. Ở đây có nghĩa là nhiễm sắc thể, vốn giống như bản thiết kế gốc cho hoạt động của toàn bộ cơ thể, phải bình thường. Các gen cũng phải hoạt động đúng, theo đúng trình tự, khi các cơ quan khác nhau hình thành.
  3. Sự tương tác bình thường giữa mẹ và bé. Điều này có nghĩa là cơ thể mẹ không được tạo ra bất kỳ phản ứng miễn dịch nào phá hủy tế bào của bé, và bé cũng không được tạo ra bất kỳ chất bất thường nào gây phản ứng bất thường trong cơ thể mẹ.

Tuy nhiên, ngay cả khi tử cung bình thường và phôi bình thường, khả năng có thai thành công sau mỗi lần chuyển phôi cũng chỉ khoảng 50-80%. Điều này cho thấy vẫn còn nhiều yếu tố chúng ta chưa xét nghiệm, hoặc có thể chưa biết là có liên quan đến sự làm tổ của phôi.

Cửa sổ làm tổ (WOI) là gì?

Trong một chu kỳ kinh nguyệt bình thường, sau khi hành kinh, nang noãn vượt trội của chu kỳ đó sản xuất estrogen để làm dày niêm mạc tử cung (giai đoạn tăng sinh niêm mạc tử cung). Sau khi rụng trứng, nang noãn đã phóng noãn (hoàng thể) chuyển sang sản xuất progesterone nhiều hơn hẳn. Điều này làm niêm mạc tử cung chuyển sang giai đoạn chế tiết. Niêm mạc tiết ra nhiều chất khác nhau để chuẩn bị tiếp nhận phôi.

Thời điểm niêm mạc tử cung sẵn sàng cho phôi làm tổ được gọi là Cửa sổ làm tổ (Window of Implantation – WOI). Thời điểm này thường rơi vào ngày 19-21 của chu kỳ kinh nguyệt, như minh họa trong Hình 1.

ERT: Xét nghiệm khả năng tiếp nhận của niêm mạc tử cung

Hình 1 Cửa sổ làm tổ (WOI) trong một chu kỳ kinh nguyệt bình thường, và các bất thường của WOI như WOI mở sớm, mở muộn hoặc ngắn hơn bình thường (Nguồn:https://intilabs.com)

Các bất thường của WOI

Thông thường, khi chuyển phôi, chúng tôi lên lịch cho bệnh nhân vào khoảng ngày 19-21 của chu kỳ, hoặc ngày 5-6 sau rụng trứng (hoặc sau chọc hút noãn), hoặc ngày 5-6 sau khi bắt đầu dùng progesterone đặt âm đạo, hoặc ngày 7 sau khi que thử nước tiểu cho thấy đỉnh LH. WOI mở trong 30-36 giờ. Tuy nhiên, có tới 30% phụ nữ có WOI bất thường. Các bất thường được ghi nhận, như minh họa trong Hình 1, gồm:

Một số tình trạng của tử cung và buồng tử cung cũng có thể làm WOI bất thường. Ví dụ như viêm niêm mạc tử cung mạn tính, vốn thường gặp ở người hiếm muộn, tử cung dị hình (dysmorphic uterus), u xơ tử cung chèn vào buồng tử cung và polyp buồng tử cung.

WOI được xét nghiệm như thế nào?

WOI được xét nghiệm bằng cách khảo sát hoạt động của các gen trong niêm mạc tử cung có liên quan đến sự làm tổ của phôi tại thời điểm chúng ta sẽ chuyển phôi. Có vài trăm gen liên quan. Hoạt động của chúng được so sánh với hoạt động gen trong WOI ở phụ nữ bình thường. Phiếu kết quả xét nghiệm được minh họa trong Hình 2.

ERT: Xét nghiệm khả năng tiếp nhận của niêm mạc tử cung

Hình 2 Phiếu kết quả xét nghiệm khả năng tiếp nhận của niêm mạc tử cung. Hàng trên cho biết niêm mạc tử cung của bệnh nhân đang ở trạng thái tiếp nhận (receptive), tiền tiếp nhận (pre-receptive) hay hậu tiếp nhận (post-receptive). Hình tam giác ngược đánh dấu trạng thái niêm mạc tử cung của bệnh nhân. Hàng dưới cho biết số giờ sau khi bắt đầu dùng thuốc đặt âm đạo mà niêm mạc của bệnh nhân ở trạng thái tiếp nhận, đối với chuyển phôi ngày 5 (phôi nang).

Trên thị trường hiện có nhiều kỹ thuật xét nghiệm WOI. Tôi chia chúng thành 2 loại:

1.Phân tích khả năng tiếp nhận của niêm mạc tử cung (Endometrial Receptivity Analysis – ERA)

Thông thường, để kiểm tra một gen có đang hoạt động hay không, chúng ta phải lấy mẫu mô ở vùng muốn xét nghiệm. ERA cũng dựa trên nguyên tắc này. Trước khi xét nghiệm, niêm mạc tử cung được chuẩn bị như khi chuyển phôi. Sau đó, 5-6 ngày sau khi bắt đầu dùng progesterone đặt âm đạo, một mẫu niêm mạc tử cung được lấy để xét nghiệm, như minh họa trong Hình 3.

ERT: Xét nghiệm khả năng tiếp nhận của niêm mạc tử cung

Hình 3 Các bước xét nghiệm và trả kết quả của phân tích khả năng tiếp nhận của niêm mạc tử cung (ERA) (Nguồn:https://www.igenomix.net/our-services/era-patients/)

Công nghệ dùng trong ERA tập trung vào mRNA, được tạo ra bởi các gen đang hoạt động. Dữ liệu về các gen đang hoạt động được xử lý bằng một thuật toán AI, rồi kết quả được báo cáo. Hiện có nhiều thương hiệu, chẳng hạn ERA® sử dụng công nghệ NGS, và MIRA™️ sử dụng công nghệ microRNA.

Nhược điểm của công nghệ này là bạn phải chuẩn bị niêm mạc tử cung trọn một chu kỳ mà không chuyển phôi, chỉ để lấy mẫu. Việc lấy mẫu niêm mạc tử cung có thể gây đau quặn bụng dưới và khó chịu. Việc lấy mẫu cũng có thể gặp trục trặc. Ví dụ, quá nhiều máu có thể khiến mẫu không phân tích được, quá nhiều hoặc quá ít mô có thể khiến không tách chiết được RNA chất lượng tốt, hoặc không lấy được chút mô nào. Khi đó bạn có thể phải chuẩn bị niêm mạc lại.

2. Phân tích khả năng tiếp nhận của niêm mạc tử cung không xâm lấn (Noninvasive Endometrial Receptivity Analysis)

ERA cần lấy mẫu niêm mạc tử cung, việc này gây đau, và tốn thêm một chu kỳ kinh chuẩn bị niêm mạc mà không chuyển phôi. Vì vậy các nhà nghiên cứu đã tìm cách xét nghiệm mà không cần hút niêm mạc tử cung. Hiện nay đã có công nghệ xác định WOI từ máu bằng cách đo microRNA trong máu. MicroRNA bình thường đóng vai trò điều hòa hoạt động của gen. Xét nghiệm này chỉ cần lấy máu, không cần lấy mẫu niêm mạc tử cung. Vì vậy máu có thể được lấy trong chu kỳ kích thích và lưu giữ lại. Nếu lần chuyển phôi không dẫn đến có thai, mẫu máu đã lưu sẽ được đem xét nghiệm (vault option – lựa chọn lưu mẫu). Hoặc bạn có thể chuẩn bị niêm mạc ở một chu kỳ khác và làm xét nghiệm theo kiểu ERA. Nếu xét nghiệm theo vault option được sắp xếp trước, chúng ta sẽ có thông tin sớm và có thể chuẩn bị niêm mạc để chuyển phôi ngay, không tốn thời gian cho một chu kỳ chuẩn bị riêng, như minh họa trong Hình 4.

ERT: Xét nghiệm khả năng tiếp nhận của niêm mạc tử cung
ERT: Xét nghiệm khả năng tiếp nhận của niêm mạc tử cung

Hình 4 Các bước của xét nghiệm khả năng tiếp nhận của niêm mạc tử cung không xâm lấn. A.Vault option: mẫu máu được lấy trong chu kỳ chuyển phôi đầu tiên nhưng chưa xét nghiệm toàn bộ. Nếu lần chuyển phôi đầu tiên không làm tổ, có thể xét nghiệm ngay chính mẫu máu đó. B. Chuẩn bị niêm mạc riêng theo cách thông thường để xét nghiệm WOI (Nguồn: https://intilabs.com/ora-clinic/)

Ai nên xét nghiệm WOI?

Phần lớn bệnh nhân có thể có thai từ một lần chuyển phôi vào thời điểm thông thường mà không cần xét nghiệm ERA. Xét nghiệm ERA cho mọi bệnh nhân là không hữu ích và không cần thiết. Xét nghiệm ERA được khuyến nghị trong các trường hợp sau:

Cần lưu ý những gì?

Như tôi đã đề cập ở trên, một số bệnh lý và tình trạng có thể làm rối loạn WOI. Vì vậy trước khi xét nghiệm WOI, chúng ta phải đảm bảo trước rằng bạn không mắc bất kỳ tình trạng nào sau đây. Nếu phát hiện có, nên điều trị trước, và xét nghiệm WOI sau đó 2-3 tháng. Các bệnh lý và tình trạng có thể ảnh hưởng đến WOI gồm:

Tóm tắt

Xét nghiệm WOI chỉ cần thiết cho những người đã chuyển phôi có nhiễm sắc thể bình thường mà không có thai, sau khi đã tìm và điều chỉnh các nguyên nhân ở tử cung như u xơ hoặc dị tật bẩm sinh như tử cung dị hình. Ngày nay xét nghiệm có thể thực hiện bằng cách lấy máu, giúp thuận tiện hơn.

Tài liệu tham khảo

* Bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe chung. Việc chẩn đoán và điều trị cần có sự hướng dẫn của bác sĩ. Kết quả điều trị khác nhau tùy theo tuổi và các yếu tố y khoa của mỗi người.

BS. Patsama Vichinsartvichai

Về tác giả

BS. Patsama Vichinsartvichai, MD, MClinEmbryol, EFOG-EBCOG, EFRM-ESHRE/EBCOG, FACOG là chuyên gia nội tiết sinh sản & vô sinh được chứng nhận chuyên khoa, nguyên Trưởng đơn vị IVF Vajira thuộc Đại học Navamindradhiraj, và là người sáng lập LIFE by Dr. Pat tại Bangkok. Các nghiên cứu đã công bố của ông tập trung vào tử cung dị dạng (hình chữ T) và vô sinh do yếu tố tử cung.

Gặp BS. Patsama →
LINEWA