Tử cung dị dạng (hình chữ T) — 101

Tử cung bình thường — ôn nhanh về giải phẫu

Để nhận ra một tử cung bất thường, trước hết hãy hình dung một tử cung bình thường. Hai lớp cơ tử cung phẳng (cơ tử cung) nằm trước và sau, với buồng tử cung — được lót bởi nội mạc — kẹp ở giữa.

Ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, tử cung bình thường dài tổng cộng khoảng 7 cm: thân tử cung khoảng 4–5 cm và cổ tử cung 2–3 cm, cho tỷ lệ thân/cổ xấp xỉ 2 : 1. Nhìn ở mặt cắt đứng ngang giữa, buồng tử cung trông như một tam giác ngược, với độ dày cơ khá đồng đều ở cả ba phía.

Vậy tử cung dị dạng là gì?

Tử cung dị dạng — còn gọi là tử cung hình chữ T — là dị tật bẩm sinh trong đó các thành bên của thân tử cung dày lên bất thường. Thành bên dày ép buồng tử cung thành hình chữ "T" hẹp thay vì tam giác ngược bình thường.

Hình dạng này không chỉ là vấn đề thẩm mỹ. Nó liên quan đến:

• Giảm cấp máu cho nội mạc tử cung
• Co bóp tử cung bất thường
• Suy giảm khả năng tiếp nhận của nội mạc
• Phôi làm tổ kém
• Khó giãn nở để chứa thai kỳ đang lớn

Triệu chứng — ai cần được kiểm tra?

Nhiều phụ nữ có tử cung dị dạng không hề biết cho đến khi cố gắng có thai. Vì bệnh hiếm khi gây các than phiền phụ khoa cổ điển, nó chỉ được phát hiện khi có người chủ động tìm kiếm. Hãy nghi ngờ nếu bạn có bất kỳ điều nào sau đây:

1. Kinh ít. Chu kỳ đều nhưng lượng ít — dùng ít hơn 3 băng vệ sinh mỗi ngày, và cả những băng đó cũng không thấm đẫm.
2. Sảy thai ba tháng đầu. Mất thai trước khi thấy tim thai, thai trứng trống, thai ngoài tử cung, hoặc thai sinh hóa (hCG dương tính rồi giảm).
3. Hematocrit cao. Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản có kinh bình thường thường có Hct khoảng 35–39 %. Nếu của bạn luôn ở mức 40 % hoặc cao hơn, đó là dấu hiệu bạn có thể mất máu ít hơn dự kiến mỗi tháng.
4. IVF thất bại dù phôi bình thường về nhiễm sắc thể. Khoảng 80 % phôi giai đoạn phôi nang có nhiễm sắc thể bình thường, và khoảng 50 % trong số đó sẽ làm tổ. Nếu bạn đã chuyển phôi bình thường mà chưa có thai, buồng tử cung xứng đáng được xem xét kỹ.

Chúng tôi chẩn đoán như thế nào

Các phương pháp hình ảnh khác nhau có độ nhạy rất khác nhau đối với tử cung dị dạng. Một số phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm người siêu âm. Bảng so sánh dưới đây tóm tắt điều mỗi công cụ có thể và không thể cho chúng ta biết:

Công cụ được dùng phải cung cấp một cách đáng tin cậy:

• Mặt cắt đứng ngang giữa của tử cung
• Đường viền ngoài — trơn láng hay có khía
• Hình dạng buồng trong

Nội soi buồng tử cung chẩn đoán

Một ống soi mảnh (3–4 mm) được đưa qua cổ tử cung — không rạch da. Với kỹ thuật soi âm đạo (không chạm), chúng tôi bỏ qua mỏ vịt và kẹp cổ tử cung, nên việc khám thoải mái hơn nhiều. Ở tử cung bình thường, ta thấy buồng rộng "toàn cảnh" với niêm mạc hồng và nhìn thấy cả hai lỗ vòi trứng. Ở tử cung dị dạng, buồng hẹp lại như đường hầm, niêm mạc trông nhạt màu hơn và hai lỗ vòi trứng bị che khuất.

Siêu âm 3D qua ngã âm đạo (3D-TVUS)

Đầu dò 3D tái tạo tử cung ở mặt cắt đứng ngang giữa, hiển thị cùng lúc cả đường viền ngoài và buồng trong. Độ chính xác cao, chi phí hợp lý và có kết quả ngay — với điều kiện người thực hiện đã được đào tạo chuyên về hình ảnh 3D tử cung.

Siêu âm 2D qua âm đạo (2D-TVUS)

Chỉ cho thấy tử cung ở mặt cắt đứng dọc, nên không thể đánh giá đứng ngang thực sự. Chẩn đoán dựa vào việc người siêu âm "tái tạo" hình dạng trong đầu — điều không đáng tin cậy, vì thế đây không phải xét nghiệm phù hợp để xác nhận tử cung dị dạng.

HSG

Cùng quy trình với xét nghiệm thông vòi trứng. Chỉ cho thấy buồng trong; đường viền ngoài không nhìn thấy, nên độ chính xác thấp với chẩn đoán đặc hiệu này.

Điều trị — tạo hình tử cung qua nội soi buồng

Hiện chưa có phác đồ chuẩn hóa quốc tế, và các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng vẫn còn hạn chế. Tuy vậy, các chuyên gia trên toàn thế giới đồng ý rằng phụ nữ có tử cung dị dạng mong muốn có thai nên được đề nghị tạo hình tử cung qua nội soi buồng. Mọi loạt nghiên cứu đã công bố đều chỉ cùng một hướng: sau phẫu thuật, tỷ lệ có thai tăng và tỷ lệ sảy thai giảm.

Tạo hình tử cung tốt nhất nên làm ở đầu pha nang noãn — nội mạc mỏng, tử cung không co bóp chống lại dụng cụ và tầm nhìn tối ưu. Dưới hướng dẫn nội soi buồng, các thành bên trái và phải dày lên được rạch theo đường thẳng, và các đường cắt được mở rộng dần sâu hơn về phía mỗi lỗ vòi trứng. Hướng quan sát từ eo tử cung lên phía đáy. Không cắt bỏ mô tử cung trừ khi có bệnh lý khác đi kèm (ví dụ polyp trong buồng hoặc u xơ dưới niêm mạc).

Sau phẫu thuật

• Hồi phục trong ngày. Vì ống soi đi qua cổ tử cung, không có vết mổ bụng. Ra máu âm đạo nhẹ trong tuần đầu là bình thường.
• Không quan hệ trong một tháng (hoặc đến khi kỳ kinh tiếp theo xuất hiện), để phòng nhiễm trùng.
• Chiến lược chống dính. Đường rạch thẳng, gel chống dính đặt trong buồng ngay sau phẫu thuật, một đợt estrogen liều cao giúp nội mạc tái tạo phủ lên đường rạch, và kháng sinh dự phòng — tất cả đều giảm nguy cơ sẹo dính trong buồng tử cung.

Theo dõi

• Đánh giá lại bằng nội soi buồng tử cung chẩn đoán hoặc 3D-TVUS để xác nhận buồng tử cung đã trở về hình tam giác ngược bình thường.
• Nội soi buồng tử cung chẩn đoán khi tái khám có thể thực hiện tại phòng khám với kỹ thuật soi âm đạo — ngắn gọn và thường ít hoặc không khó chịu.
• Kế hoạch sinh sản. Bạn có thể bắt đầu thử có thai tự nhiên, hoặc tiến hành kích thích IVF, ngay sau khi đánh giá lại.
• Nếu dự định chuyển phôi trữ, chúng tôi khuyến nghị chờ ít nhất hai chu kỳ kinh trước khi bắt đầu chuẩn bị nội mạc cho FET.

Kết quả tại LIFE by Dr. Pat

Dưới đây là kết quả của chính bệnh nhân chúng tôi có tử cung dị dạng đã trải qua tạo hình tử cung qua nội soi buồng, theo dõi 12 tháng (N = 42).

Kết quả sau tạo hình tử cung ở mốc theo dõi 12 tháng — số liệu nội bộ, LIFE by Dr. Pat (N = 42).

Ghi công

Bài viết này là bản chuyển thể và dịch từ bài tiểu luận gốc tiếng Thái "Dysmorphic uterus 101: มดลูกวิรูปคืออะไร" của Patsama Vichinsartvichai, MD, EFOG, EFRM — đăng trên Medium ngày 16 tháng 10, 2023. Được dịch và chuyển thể với sự cho phép của tác giả.

Đọc bản gốc trên Medium →

Đọc thêm

• Vichinsartvichai P, Lertlerphant S, Ratchanon S. Prevalence of dysmorphic uterus in infertile women by 3D-TVUS: a retrospective longitudinal cohort study. Reprod Biol Endocrinol. 2025;23(1):137. doi:10.1186/s12958-025-01472-2
• Vichinsartvichai P. ความผิดปกติแต่กำเนิดของมดลูก — Congenital Malformation of the Uterus. In lần 1, 2022.