Phòng khám chuyên khoa Hiếm muộn & Sản Phụ khoa LIFE by Dr. Pat · Số giấy phép 10102004165
IUI, kích thích buồng trứng và phẫu thuật nội soi ổ bụng: những lựa chọn nên cân nhắc trước khi hoặc thay vì làm IVF
Vô sinh có thể do nhiều nguyên nhân, và việc điều chỉnh bất kỳ nguyên nhân nào tìm thấy nên được cân nhắc trước khi chuyển sang điều trị bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản (ART: IUI, IVF, ICSI). Vì vậy, mỗi người bị vô sinh nên được điều trị theo cách phù hợp với chính mình.
Điều trị vô sinh bằng ART ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, chỉ một số ít nguyên nhân vô sinh thực sự cần đến ART. Chỉ định thực sự của IVF là tắc vòi tử cung (vô sinh do yếu tố vòi tử cung) và vô sinh nam nặng. Dù ART có hiệu quả cao, phương pháp này đi kèm chi phí cao và một quy trình điều trị xâm lấn, phức tạp (để xem một chu kỳ IVF đầy đủ gồm những gì, hãy đọc tại đây).
Vậy nếu chúng ta muốn có con và muốn điều trị vô sinh nhưng chưa sẵn sàng làm ART, chúng ta có những lựa chọn nào? Hôm nay tôi sẽ cùng bạn điểm qua các lựa chọn đó.
Nói đơn giản, đây là việc theo dõi ngày rụng trứng và quan hệ vợ chồng vào những ngày gần thời điểm rụng trứng (đọc thêm về cách theo dõi rụng trứng và sử dụng công cụ tính ngày rụng trứng tại đây). Tôi tin rằng hầu như bệnh nhân nào cũng đã từng, vào một lúc nào đó, đặt hy vọng vào việc canh ngày rụng trứng.

Hình 1 cho thấy những người có khả năng thành công với phương pháp giao hợp đúng thời điểm là những người vốn đã có cơ hội tự thụ thai tốt: từ 38 tuổi trở xuống, hoặc có ít nhất 30% cơ hội thụ thai tự nhiên trong vòng 1 năm theo công cụ dự đoán (bạn có thể tính cơ hội thụ thai của mình tại đây). Quan trọng nhất, việc rụng trứng phải bình thường và tự diễn ra (vì vậy nếu bạn bị PCOS (hội chứng buồng trứng đa nang) hoặc tình trạng tương tự, bạn có thể bỏ qua lựa chọn này). Vòi tử cung cũng không được tắc. Nếu có vấn đề ở vòi tử cung, phương pháp này cũng không phù hợp.
Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI) là một lựa chọn điều trị hiếm muộn mà hầu hết chúng ta đều biết rõ. Trong IUI, tinh trùng đã được lọc rửa trong phòng thí nghiệm sẽ được bơm vào buồng tử cung. Cách này rút ngắn quãng đường và giúp tinh trùng bỏ qua được sự sàng lọc của cổ tử cung, nhờ đó tăng cơ hội để tinh trùng khỏe mạnh đến được và thụ tinh với trứng. Kích thích buồng trứng để có hơn 1 trứng rụng cũng có thể làm tăng cơ hội có thai (Hình 2).

IUI vẫn đòi hỏi vòi tử cung bình thường. Nghiên cứu cho thấy những người được lợi từ IUI là những người có tiên lượng kém thuận lợi hơn: những người có cơ hội thụ thai tự nhiên trong vòng 1 năm dưới 30% có cơ hội thành công cao hơn những người có cơ hội thụ thai tự nhiên trong vòng 1 năm trên 30% (bạn có thể tự tính cơ hội thụ thai tự nhiên trong vòng 1 năm của mình tại đây).
Nhiều bệnh nhân hỏi cách nào tốt hơn: làm IUI nhiều lần để tích lũy cơ hội có thai cộng dồn cao hơn, hay chuyển thẳng sang IVF. Các nghiên cứu cho thấy nếu cơ hội có thai của bạn thấp (cơ hội thụ thai tự nhiên trong vòng 1 năm dưới 30%) và bạn đã cố gắng có con không quá 2 năm, làm IUI nhiều lần mang lại hiệu quả chi phí và ít tốn kém hơn so với làm IVF ngay.
Tôi rất thích thuật ngữ này. Tubal flushing nghĩa là xả rửa các vòi (vòi tử cung). Từ được dùng ở đây là "flushing", giống như khi xả nước bồn cầu. "Tubal flushing" là một phần của việc đánh giá vòi tử cung mà chúng tôi thực hiện trước khi lên kế hoạch điều trị, dù đó là chụp X-quang tử cung – vòi tử cung có cản quang (hysterosalpingography; HSG) dùng chất cản quang tan trong nước hoặc tan trong dầu, HyCoSy, HyFoSy, hay thử thông vòi bằng chất màu trong phẫu thuật nội soi phụ khoa.
Dữ liệu về thai kỳ sau chụp HSG bằng chất cản quang tan trong dầu cho thấy tỷ lệ có thai cộng dồn tăng lên ở những người được làm xét nghiệm, đặc biệt trong 6 tháng đầu. Các phương pháp kiểm tra vòi tử cung khác cũng được báo cáo là làm tăng tỷ lệ có thai, nhưng dữ liệu vẫn còn hạn chế.

Hình 3 minh họa việc bơm rửa vòi tử cung
Trưởng thành noãn trong ống nghiệm (IVM) là một kỹ thuật phòng thí nghiệm đòi hỏi tay nghề cao, vì vậy hiện chưa được áp dụng rộng rãi. Noãn được thu từ các nang thứ cấp (antral follicle) và nuôi cấy trong phòng thí nghiệm cho đến khi trưởng thành, sau đó mới được thụ tinh. Chu kỳ kích thích IVM dùng liều thuốc kích thích thấp hơn, và noãn được thu từ các nang nhỏ hơn so với IVF thông thường. Điều này có nghĩa là chi phí thuốc thấp hơn và nguy cơ hội chứng quá kích buồng trứng (OHSS) thấp hơn. Tuy nhiên, IVM được ghi nhận có tỷ lệ sinh sống cộng dồn thấp hơn IVF thông thường, vì vậy vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu (Hình 4).
Những bệnh nhân có thể được lợi từ IVM gồm những người có số nang ban đầu nhiều, người đáp ứng cao và người đáp ứng bình thường với kích thích (normo-responder), và bệnh nhân bị PCOS.

Hình 4 minh họa nguyên lý của kỹ thuật trưởng thành noãn trong ống nghiệm tại phòng thí nghiệm
Việc nuôi cấy phôi trong một dụng cụ nuôi cấy đặt trong âm đạo được báo cáo lần đầu vào thập niên 80 tại Pháp, như một cách giải quyết các vấn đề với tủ cấy phôi thời bấy giờ. Nguyên lý của IVC là một dụng cụ có thể chứa môi trường nuôi cấy phôi và phôi bên trong. Dụng cụ này không được giải phóng bất kỳ chất độc nào có thể gây hại cho phôi, và vật liệu làm nên nó phải cho một số chất và khí, chẳng hạn CO2, đi qua. Nhờ vậy, khi dụng cụ nằm trong âm đạo, môi trường nuôi cấy bên trong được giữ ở nhiệt độ ổn định (nhiệt độ cơ thể người mẹ), với pH ổn định và nồng độ các chất trong môi trường ổn định, giống như tủ cấy phôi chúng tôi dùng trong phòng thí nghiệm. Hiện trên thị trường chỉ có 1 dụng cụ IVC, có tên INVOcell, như trong Hình 5.

Hình 5 minh họa dụng cụ và nguyên lý nuôi cấy phôi bằng phương pháp nuôi cấy trong âm đạo (IVC)
Như trong hình, dụng cụ có 2 phần chính. Buồng trong hình nón chứa trứng và tinh trùng trong trường hợp IVF, hoặc trứng đã được tiêm tinh trùng trong trường hợp ICSI (tiêm tinh trùng vào bào tương noãn) (1 buồng có thể nuôi cấy 10 phôi). Phần còn lại của hình nón được đổ đầy môi trường nuôi cấy phôi. Buồng trong này sau đó được đặt vào dụng cụ nuôi cấy hình viên nang, đóng kín lại, và dụng cụ được đặt vào âm đạo của người mẹ để chị có thể nuôi cấy phôi tại nhà. Một dụng cụ giữ được đặt bên dưới dụng cụ nuôi cấy để không cho nó tuột ra ngoài.
Nguyên tắc sử dụng INVOcell gồm 2 phần. Thứ nhất, nên kích thích nhẹ, vì một INVOcell chứa tối đa 10 phôi. Phôi có thể được nuôi cấy đến ngày 3 hoặc ngày 5, và nên chuyển phôi tươi.
Vì vậy, những bệnh nhân phù hợp với IVC là người đáp ứng cao, hoặc người đáp ứng bình thường từ 38 tuổi trở xuống.
Để đạt tỷ lệ có thai cao nhất có thể cho mỗi bệnh nhân, điều trị vô sinh nên bắt đầu bằng việc đánh giá đầy đủ để tìm nguyên nhân và điều chỉnh những gì có thể điều chỉnh. Sau đó, nếu vẫn chưa có thai tự nhiên, có thể cân nhắc ART. Ngoài IVF, còn nhiều lựa chọn khác có thể giúp bệnh nhân sớm có con hơn, như giao hợp đúng thời điểm, IUI có hoặc không kèm kích thích buồng trứng, bơm rửa vòi tử cung, trưởng thành noãn trong ống nghiệm và nuôi cấy phôi trong âm đạo.
* Bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe chung. Việc chẩn đoán và điều trị cần có sự hướng dẫn của bác sĩ. Kết quả điều trị khác nhau tùy theo tuổi và các yếu tố y khoa của mỗi người.
BS. Patsama Vichinsartvichai, MD, MClinEmbryol, EFOG-EBCOG, EFRM-ESHRE/EBCOG, FACOG là chuyên gia nội tiết sinh sản & vô sinh được chứng nhận chuyên khoa, nguyên Trưởng đơn vị IVF Vajira thuộc Đại học Navamindradhiraj, và là người sáng lập LIFE by Dr. Pat tại Bangkok. Các nghiên cứu đã công bố của ông tập trung vào tử cung dị dạng (hình chữ T) và vô sinh do yếu tố tử cung.
Gặp BS. Patsama →